lyavi_tachana (lyavi_tachana) wrote,
lyavi_tachana
lyavi_tachana

«Кузе илышыш шуко уым пурташ але кузе йокрокланымым чарнаш»



Руш йылме гыч кусарыме лаштык + шке возымо почеламут-влак.

Сыренам илышлан, пÿрымашлан, шкалан…
Но тылат сырен омыл. Ит шоно.
Эреак шиждегеч йӧсӧ корныш лектам.
Кумылат ошкылаш ынде йомо.




Вашкыктем илышем, шоныдегеч ыштем,
Лач тыге эрталеш рвезе пагыт.
Огыт му икте-весым чонем да ушем,
Кÿлдымашлан жапем нуно налыт…




Сыренам илышлан чарныде куржмыжлан,
Ок верешт тидлан верчын ласкалык.
Пÿрымашлан сырем шонымем налмыжлан,
Мылам верч йӧслана дыр сандалык…




Чарныде ошкылла, сусыртем дыр чонет,
Кеч тидлан нимомат ыштен омыл…
Шоненам илышем пӧлеклаш тыланет,
Койышемже гына саяк огыл…


Айдемылан эре мо-гынат ок келше. Ик могырым, тудо илышыштыже кажне ошкылжым шонаш йӧрата, нимогай экшек ынже лий манын, а вес могырым, тыгай годым тудо пеш вашке йокрокланаш тӱҥалеш. Расписаний почеш илыме шуко жаплан огыл, потомушто айдемылан ончыко ошкылаш эре могай-гынат вашталтыш кӱлеш. Тыгай годым шукышт у занятийым шонен муыт, я вес пашам але у йолташым кычалыт, я тора да йот кундемыш пиалан лияш каят. Южгунам тыгай йӧн чоным сусырта да тунемме илыш татым шалата. Тыгай кугу нелылыкым чыташ огыл манын, йокрокланымаш дене икымше гана толын лекмыж годымак кучедалаш тӱҥалман да чонлан келшышын илыман.


Тарвате йол дене кидетым.
Таза улметлан мо от ӧр?
А кушко шылтет шке ушетым?
Лӱддегеч, тарване содор.

Тора гыч ужам, улат його,
Йылмет шакше мутлан поян.
Кодеш шеҥгелнетше ойпого,
Пеш куптыр да ош чуриян.

Молан тый от кой мер пашаште?
Арам чаманет шке виет.
Шӱк семын кушкат ты пакчаште,
Кочкат да йӱат илышет.

От келше гын, пу мылам йӱкым,
Амалжым садак умылем.
Арам мо ты йодышым луктым,
Тораш кораҥден сомылем?



1.      Шке шонен лукмо «ойӧрӧм» мондыман.

Илен толын, айдеме шуко кӱлеш- оккӱлым шкаланже пога. Нуно тудын ийготшылан да пашавержылан келшыше «чын» койыш-шоктышыжо ден кылдалтыныт. Мутлан, «Чарайолын кошташ солидно огыл», «Носким сандалий ден чияш ок лий», «Мыйын ийготышто кушташ воштылчык», «Мый ом керт тыглай гына пошкудо ӱстелыште шинчыше чевер ӱдырлан шинчам пӱялен» да молат.

А молан? Молан тыгай пуста шомак-влак дене те шкендам угылыш шогалтеда? Мемнам чарыше йӧн тиддеч поснак шуко: вуйлатыше, полиций, администраций, - а те эше ик ушаным кӧргыштӧ ашнеда. Коклан тиде кӧргӧ цензорым малтеда гын, илашат куштылго лиеш да весела.

Шинчат почмеке, шыргыжал эрдене.
Эр кече гай волгалтын помыжалт.
Уремыш лек тый поро кумыл дене,
Ару лиеш тек кӧргӧ шӱлышат.




Осалым шоныде, корнетым тапте,
Яралан ончыч ит шич ӧпкелаш.
Пашат шуяш ит тырше "эрла" марте,
Поснак ит шоно еҥлан шӱкалаш.




Ушетым пого корно мучко сайын,
Тунем еҥ дене порын мутланаш.
Садак лектеш дыр курыкышто тайыл,
Кӱлеш чыла шот дене шекланаш.




Вараш ит код пашашке, вашлиймашыш,
Шке шочмо суртыш тырше пӧртылаш.
Уда шомакым шоло ший памашыш,
Иян вӱдеш чыла лиеш мушкаш.




Чонат шӱла, кунам лектеш сай кумыл,
Вият шочеш у корныш савырнаш.
Кечан вереш эн шерге лиеш ӱмыл,
Муаш пиалым чот кӱлеш тыршаш.



2.      Пагытым кочшо янлык деч утлыман.

Кажне гана айдеме мом-гынат вашталташ шона. Тудо умыла кузежым, но «мыйын жапем уке» лӱман амал ваштарешыже шеҥынак шогалеш.

«Йот йылмым тунемнем, куржталаш тӱҥалнем але спортзалыш коштын толнем, кином да спектакльым ончынем, омо деч ончыч южым шӱлынем, но жал, пагытем йӧршын уке», - тыгай шонымаш дене айдеме телевизор экраныш але компьютер мониторыш тӱкна.

Ситыш! Илышым мучкытшо дене шижашлан эн куштылго да проста йӧн тыште – пагытым кочшо кок янлыкым кудалташ – телевизорым да Интернетым. Чынак, иктаж йолташын мо оҥай лиймыже нерген пален огыда нал, но шкендан илышдам тӱрлӧ у чия дене чиялташ тӱҥалыда.


Шÿм вургыжын вучем вашлийме кечым,
У шоныш ден почам тÿжвал омсам.
Мучаш марте шот ден аклем теҥгечсым,
Ала молан лектеш эре коса.




Чоҥаш у пӧртым тоштым ик вуй дене,
Тораш ончен трук йомо кумылем.
Кеҥеж шыпак суртем деке лишеме,
Полшаш шонен, тарватыш сомылем.




Пеш нелын чоҥалтеш-ла кудывече,
Ик вуй – ик почлан куш ынде пураш?
Тетла ни шочмын, кугарнян, вÿргечын
Ок шокто гармонетше, кагура.




Нӧлтен ом керт пӧртемым. Кодшо веле,
Садак леведым шыже-телылан.
Пелашым верешташлан йÿштӧ телым,
Ӱшанле вийым лач ямдыленам.


3.      Кӱлешан жапым вучымым чарныман.

Айдемын його ушыжо шонымо пашам шуко жаплан кораҥдаш йӧрата. Тыгай годым ме шонена, пуйто ала-мом уым тӱҥалаш кызытеш келшен ок тол. Кӱлешан жапым вучымылан кӧра айдемым намысшат ок коч, потомушто ала-могай илыш мешайчык толын лектын. Икманаш, вучыде ок лий.

«Мый куржталаш тӱҥалам, но кызыт теле, йӱштӧ (але кеҥежпеш шокшо), «Каем ыле тӱня йыр, но йочамже изи», «Теве оксам погем да вик проектем илышыш пуртем», «Пенсийым вучалтыман».

Эн кӱлешан жапым ӱмыр мучко вучаш лиеш. Шукыжо тыгакак ышта. Чынжым гын, вашталтыме кече икте велетачысе. Оҥай да мотор илышым чоҥаш нимогай вес кӱлешан жап моло уке. Будильник эрдене кычкырале – тӱҥалманак!

Кумылем лиеш гын, чылажат ыштем.

Йӧсӧ илыш корным куанен тошкем.

Тек пакчаште кошкыш ош саскан ломбат…

Мыйын кумылем ден пеледеш тудат.



Йолташемлан порын кидым шуялтем,

Ок келше шомакше – келгын шÿлалтем.

Мардежат кокланже нелым вашлиеш,

Садиктак ок чакне, ончыко куржеш.



Келшымаш вий дене илана чурий,

Шыргыжал колталын, воштылде ок лий.

Тек турий эрдене шергалта пасум,

Тек кожлаште йÿкын вашешта куку.



Уло кумылем ден йӧратем гынат,

Южгунам лекталын шыде шомакат.

Садерем, пакчамым кечын сомылем,

Шӧртньӧ кече семын волгалтен илем.

4.      Тачак ыштыман.

Кажне кечын иктӱрлыжӧ илышдам шинчалтымыжым шижыда гын, отпускым але вес канышым вучымым чарныман. Ондак куштылго да проста приём-влак гыч тӱҥалман. Мутлан, чылажат вес семын ыштыза. Шылан кочышым кочкыда – изишак вегетариан рационым пуртыза, ик корно дене пашаш коштыда – мӧнгӧ вес семын пӧртылза, пашам шинчен ыштеда – тарванаш тӱҥалза. Олаште илыше калык йӧршын муравей тӱшкашке савырнен. Эре ик маршрут ден коштеш, пошкудышто мо улмымат ок пале. Тыгай годым у вер-шӧрым кычалаш кӱлеш, экскурсий денат коштын толаш йӧнан лиеш. Открытий шуко да воктенак, ик корно дене коштмым веле чарныман. Тыгак «йӧра» шомакым кучылтман. Мыняр гана айдеме у да палыдыме дене вашлиялтеш, эре «уке» манеш. Тыгай тудын защитный реакцийже. Икманаш, тудо келшыше южым шӱлен кодеш, а оҥай мардежше воктечынжак чоҥештен кая. Тыршыза «йӧра» шомакым шукырак кучылташ. Иктаж-могай погынымашлан, у йолташлан да илышым вестӱрлемдышылан чаракым пыштыман огыл. Пуртыза уым шке илышышкыда!

Йöратем илышем, (мом ыштем),

Шыргыжам, кечылан тауштен.

«Ок вашталт нимыняр койышем», -

Каласем шкаланем, шоналтен.



Йöратем илышем, йöратем.

Воштылам, шинчавÿд гай лекмек.

Ойгыраш ок пу илыш ратем,

Кудалта  шÿлыкемым, ужмек.



Йöратем илышем, йöратем.

Куанал вашлиям шке ялем.

Кечыйол возалтеш корнешем,

Илышем  нергенак шонкалем.
Tags: марий психологий
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments